پیام خراسان

آخرين مطالب

"شو چله"خراسان جنوبی‌ها چگونه است؟ مقالات

"شو چله"خراسان جنوبی‌ها چگونه است؟

  بزرگنمايي:

پیام خراسان- براساس‌گاه شماری بومی و قدیمی ایران دو ماه تیر و مرداد در تابستان و دو ماهه دی و بهمن در زمستان چله خوانده می‌شود، اولی را چله تابستان و دومی را چله زمستان می‌نامند.

این‌گاه شماری براساس طبیعت و آب و هوای ایران تنظیم شده و مورد توجه کشاورزان و دامداران است.

در گذشته اهالی خراسان جنوبی نیز مانند بقیه مردم به این‌گاه شماری اهمیت فراوانی داده و تابستان و زمستان واقعی را همین دوچله می‌دانستند و ماه اسفند را جزء زمستان به حساب نیاورده و آن را «ماه نوروز» می‌خوانند.

شب چله چون بلند‌ترین و طولانی‌ترین شب سال است از بین شب‌های دیگر سال متمایز و خاص بوده به این علت که از فردای این روز، روز‌ها بلند‌تر شده و شب‌ها کوتاه‌تر می‌شود و همچنین به تدریج تاریکی کاهش و روشنایی و نور افزایش می‌یابد.

از روزگاران بسیار دور مردم خراسان جنوبی همچون سایر هموطنان این شب را گرامی داشته و به جشن و سرور می‌پردازند. فامیل و خویشاوندان در این شب به خانه بزرگتر‌ها و بزرگ خاندان رفته و صاحب خانه از آنان با انواع شیرینی، آجیل و میوه پذیرایی می‌کند.

یلدا از باستانی‌ترین جشن‌هایی است که هر ساله در میان مردم سرزمین ایران گرامی داشته شده و برای گذراندن دقیقه‌ای بیشتر دور هم بودن آن را جشن می‌گیرند.

" کف‌زنی" آئین سنتی مردم خراسان جنوبی در شب چلَه

کف‌زنی از مراسم مردم خراسان جنوبی در شب چلَه است . "کف" نوعی شیرینی است که با زدنِ آب "چوبک" و شیرین کردن آن به دست می‌‏آید و برای تهیه این شیرینی محلی مقداری چوبک که در گویش بیرجند "پشمشویه" یا "بیخ" می‌‏نامند(ریشه نوعی گیاه صحرایی است) را کوبیده و چند بار در آب می‌جوشانند و چون این آب تلخ است آن را عوض می‌کنند و دوباره می‌جوشانند. این کار را آنقدر تکرار می‌‏کنند که تلخی آب گرفته شود و هیچ طعمی نداشته باشد.

آب را می‌گذارند سرد شود آنگاه آن را در ظرف بزرگی که بهتر است تغار سفالی باشد، می‌ریزند و با "دسته‏ گز" که از ترکه‌‏های به هم بسته شده‌ی درخت گز یا انار است هم می‌زنند و این زدن را آنقدر ادامه می‌دهند که آب چوبک "کف" کند و معمولا هم زدن با آهنگ خاصی ادامه می‌یابد تا "کف" سفت شود.

سپس مقداری شیره انگور یا شیره شکر و یا پودر شکر را به بتدریج به آن اضافه می‌کنند و زدن کف را ادامه می‏‌دهند تا خوب مخلوط شود و "کف" شیرین شود.

وقتی که "کف" از هر جهت آماده شد آن را در ظرف‌هایی می‌کشند و روی آن را مغز کوبیده گردو، بادام، پسته و تخم رازیانه و بادیان می‌پاشند و با سرانگشت آن را می‌خورند.

کف زدن از سرگرمی‏‌های زمستان به خصوص شب چلّه یا یلدا است، در این میان گروهی از جوانان قبل از شیرین کردن کف‌ها با پرتاب آن به سوی همدیگر و مالیدن کف به سر و صورت یکدیگر شادی و نشاط را به جمع مهمانان می‌آورند. گاهی نیز در شب‌های برفی برای شگون مقداری از کف را روی برف‌ها می‌ریزند.

گل یا پوچ، بازی شب چله‌ای

شب چلَه در آداب و رسوم مردم خراسان جنوبی جنبه دیگری نیز دارد که این کار را در اصطلاح "شب چلَگی" می‌گویند.

مراسمی که هنوز هم با شور خاصی برگزار می‌شود. این مراسم مخصوص پسرانی است که با دختری نامزد کرده‌اند و دختر هنوز در خانه پدرش است.

خانواده داماد هدایای مرسومی را از جمله کفش و لباس زمستانی، میوه و شیرینی و سایر...، به شکل‌های زیبا بسته‌بندی می‌کنند و به همراه بزرگان فامیل برای عروس می‌برند. به علاوه این‌که هر خانواده به تناسب بضاعتشان ممکن است یک النگو یا انگشتر طلا هم برای عروسشان در شب چله ببرند. بازی‌های دسته جمعی همچون گل یا پوچ، طرح معما و چیستان و بازگویی قصه و داستان‌های قدیمی توسط سالخوردگان و بزرگان فامیل و گرفتن فال حافظ از دیگر مراسم شب یلدا در بیرجند و سایر شهرستان‌های خراسان جنوبی است.

شاهنامه‌خوانی رسم دیرین چله نشینی

یکی دیگر از سنت‌های مردمان خراسان در شب چله، خواندن شاهنامه فردوسی در این شب است که هنوز هم در برخی از خانواده‌های قدیمی رواج دارد.

یکی دیگر از رسم و رسوم‌های قدیم مردم خراسان جنوبی به خصوص در روستاها این بود که تقریبا همه خانواده‌ها برای تأمین گوشت خود یک یا چند گوسفند را در منزل پروار می‌کردند تا موقع نیاز گوشت آن را مصرف کنند، اما یکی از این گوسفندهای پرواری مخصوص شب چله بود که پس از ذبح، گوشت آن را ریز ریز و در دیگ ریگی(دیگ چدنی) قورمه(سرخ) می‌کردند. وقتی نان‌های محلی را با روغن‌های داغ داخل دیگ گوشت چرب می‌کردند واقعا خوردن داشت، گوشت‌های قورمه نیز با همان نان‌های چرب میل می‌شد.

البته امروزه پروارکردن گوسفند برای همه خانواده‌ها امکان پذیر نیست و اگر بخواهند گوسفندی را حداقل 300 یا 400 هزار تومان بخرند ترجیح می‌دهند به جای دعوت فامیل و دوستان گوشت آن را در فریزر بگذارند و مدتی از خرید گوشت راحت باشند.

در برخی از مناطق خراسان جنوبی از جمله شهرستان قاین شب یلدا(طولانی‌ترین شب سال) شکوه خاصی داشته و همواره در تمام خانواده‌های این شهرستان مورد احترام بوده است، مردم این منطقه هنگام برداشت محصولاتی نظیر انار، انگور، خربزه و هندوانه مقداری از این میوه‌ها را برای مصرف در شب یلدا در مکان‌های سرد و در خانه‌های قدیمی و گنبدی نگهداری می‌کنند تا در شب یلدا در کنار خانواده و اقوام از این میوه‌ها تناول کنند.

هدیه عروس در شب یلدا

هدیه و خوراکی بردن به خانه عروس از جمله مراسمی است که مردم خراسان‌جنوبی در شب یلدا انجام می‌دهند. در شب یلدا خانواده داماد برای دخترانی که تازگی نامزد کرده‌اند هدایایی می‌فرستند و به این صورت خانواده عروس و داماد دور هم جمع می‌شوند و بلند‌ترین شب سال را جشن می‌گیرند. این هدایا شامل سینی میوه و تنقلات، پارچه و لباس‌های نو است که داماد برای تازه عروس خود می‌برد .

برقراری روابط مستحکم، صمیمت و همبستگی بین خانواده‌ها، عدم فراموشی بزرگان فامیل و ابراز علاقه به آن‌ها، تشویق مردم به خرید هندوانه، رونق بازار خرید آجیل و تنقلات و انواع میوه‌ها، به جا آوردن صله رحم و تهیه لباس گرم و سوخت لازم برای گرم کردن خانه‌ها از جمله برنامه‌های مردم خراسان جنوبی برای شب یلدا است.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

سیل، نقمت در اوج نعمت!

آخرین وضعیت دستگردان پس از سیل

سربیشه پس از سیلاب

درباره‌ اقتصاد اخلاق

«زاهدان کهنه» شهری خفته در تاریخ

زمین خواران سیری ندارند

درسهایی از سیلی سیلاب

ارمغان رونق مشاغل خانگی

عناوین روزنامه های خراسان رضوی در 21 فروردین

صنایع دستی خراسان شمالی که مرزها را در نوردیده است

عناوین روزنامه های خراسان رضوی در 20 فروردین

چشم روشنی در تاریکی معدن

برکات باران در سدها

عناوین روزنامه های خراسان رضوی در 17فروردین

بهشتی از رنگ‌ها در قلب کویر

گلدان‌های طبیعی نهبندان؛ نقاشی زیبای خداوند در کویر

هنگام مواجهه با سیل باید چه کنیم؟

قنات رازها

چهارشنبه سوری؛ نمادی از سلامتی و شادی یا مجالی برای رفتارهای ماجراجویانه؟

جَنگ و جُنگ، دو روی سکه چهارشنبه سوری

/گزارش/ بازار خرید هفت سین در خراسان شمالی رونقی ندارد

داستان سه باور در یک بنا

کویر مزینان، مقصد نوظهور گردشگری خراسان رضوی

عناوین روزنامه های خراسان رضوی در21 اسفند

راه آهن بجنورد- گرگان در آستانه یک دور باطل

عناوین روزنامه های خراسان رضوی در 20 اسفند

مشهد شهر من می‌شود؟

سیم‌ریپ؛ شهری در قلب افسانه‌ها

عناوین روزنامه های چهاردهم اسفند در خراسان رضوی

عناوین روزنامه های سیزدهم اسفند در خراسان رضوی

سفر تا اعماق عطر نارنج

چرا هیچ‌جا برای فرزند، آغوش مادر نمی‌شود؟

انصاف یعنی انسان بودن!

باورهای عمومی رایج درباره مدیریت زمان و پاسخ به آن‌ها

عناوین روزنامه های هشتم اسفند در خراسان رضوی

فساد و تبعیض، مهلک اما قابل پیشگیری - امیرشاهین نایبی فر*

رسانه‌ می‌تواند تمایل به‌ خودکشی را تقویت کند

درد اعتیاد یا طرد از خانواده/ رفتار قهرآمیز با معتاد بهبود یافته اشتباهی بزرگ

عناوین روزنامه های پنجم اسفند در خراسان رضوی

زعفران بر بال توسعه

قلعه فورگ؛ روایتگر تاریخ کهن

سموم موجود در کف و مبلمان در بدن کودکان بیشتر مشاهده می‌شود

عناوین روزنامه های اول اسفند در خراسان رضوی

مرد سال خراسان جنوبی کیست؟

عقیق خزه‌ای، بوی خاک و خزه

مصائب دومین استان بیابانی کشور/ هزینه‌های میلیاردی پوچ شد

شوره زار شیرین

در آغوش باران

تحول در ذخیره اطلاعات به کمک آهنربای جدید

میرزا حسن رشدیه؛ یک عمر فداکاری در راه فرهنگ